Dalgopol, Bulgaristan: Tsonevo Barajı, Harika Kayalar ve Luda Kamçiya vadisi

Dalgopol (Bulgarca Дългопол), Varna ilinde ovanın bitip Doğu Balkan’ın başladığı ormanlık, tepelik köşedir: Varna’ya karayoluyla yaklaşık 73 km uzaklıkta küçük bir kasaba, Luda Kamçiya üzerinde uzun bir baraj gölü ve kıyısında Harika Kayalar’ın kireçtaşı iğneleri. Kasaba, yaklaşık 441 km² ve 17 yerleşimden oluşan bir belediyenin merkezidir (Vikipedi, Bulgarca). Bir tatil beldesi değil, turistik altyapı da sınırlı; ama manzara açısından ilin en güzel günübirlik gezisi ve demiryolu tam içinden geçiyor.

Dalgopol nerede?

Belediye Varna ilinin güneybatı köşesini kaplar. Kuzeyde Provadiya, doğuda Dolni Çiflik, güneyde Ruen (Burgaz ili), batıda Smyadovo (Şumnu ili) ile komşudur. Toprakları üç bölgeye uzanır: güneyde Doğu Stara Planina’nın Varbitsa dağının en doğu ve Kamçiya dağının en batı uzantıları, batıda Balkan önü tepeleri ve kuzeyde Royak platosunun güney yamaçları. En yüksek nokta, 563 m, Polyatsite köyünün güneybatısındadır (Vikipedi, Bulgarca).

Manzarayı iki nehir belirler. Golyama Kamçiya ortadan batıdan doğuya akar, Luda Kamçiya (“deli Kamçiya”) ise güneyde derin bir boğazdan Balkan’dan iner. İkisi Veliçkovo’nun güneyinde birleşip Kamçiya nehrini oluşturur; Kamçiya Varna’nın güneyinde Karadeniz’e dökülür (Vikipedi, Bulgarca).

Kasabanın eski adı Novo Selo, Türkçesiyle Yeniköy’dü; 1934’te Dalgopol adını aldı, 1969’da kasaba statüsüne geçti (Vikipedi, Bulgarca).

Harika Kayalar: gitmenin asıl nedeni

Belediyenin en büyük turistik değeri, Asparuhovo arazisinde Tsonevo Barajı’nın sağ kıyısındaki Çudnite Skali, yani Harika Kayalar’dır. Yaklaşık on kaya iğnesi 15 ve 40–50 m yüksekliğe ulaşır; rüzgâr ve yumuşak kireçtaşını oyan Luda Kamçiya’nın eseridir. 17 Şubat 1949 tarihli bir hükümet kararıyla 12,5 hektarlık doğal anıt ilan edilmiştir; kayalara ve çevredeki manzaraya zarar veren değişiklikler yasaktır (Dalgopol Belediyesi).

Kayalar Asparuhovo’nun yaklaşık 4 km güneyindedir. Asparuhovo–Dobromir yolu kayaların içinden üç tünelle geçer; bu yüzden yerliler buraya kısaca “Tüneller” der. Alan, kısmen Kamçiyska Planina kuş koruma bölgesiyle örtüşür (Vikipedi, Bulgarca). Belediyeye göre üçüncü sınıf yol üzerinde fotoğraf için uygun yerler var. Yanınıza su ve sağlam ayakkabı alın: otopark, tesis veya rehberli ziyaret hakkında resmî bilgi bulamadık.

Tsonevo Barajı ve Luda Kamçiya vadisi

Kayaların arkasında Tsonevo Barajı uzanır; resmî adı hâlâ 1975’te verilen “Georgi Traykov”dur. 1974’ten beri işletmededir, yaklaşık 28 km uzunluğundadır ve Tsonevo köyünün bir kilometre batısındaki 39 m yüksekliğinde, 890 m uzunluğundaki toprak dolgu barajın ardında 330 milyon m³ su tutar (Wikipedia). Su, Varna–Devnya sanayi bölgesi dahil, esas olarak sanayi ve sulama için kullanılır; baraj Varna için yedek içme suyu kaynağıdır. Gölün üzerinden bir karayolu ve bir demiryolu viyadüğü geçer (Vikipedi, Bulgarca).

Gitmeden bilin:

• Su seviyesi çok değişkendir. Bulgarca Vikipedi’ye göre gölün kuyruk kısmı 2019 sonundan itibaren ciddi biçimde kurudu, 2022’de normale döndü, 2024’ten beri yine kritik düzeyde düşük. Gölü dolu bulacağınıza güvenmeyin.
• Yüzme ve balık tutma: vadi ve barajlar balıkçılar ve tatilciler arasında popüler; Vikipedi sazan, yayın, tatlı su levreği, çapak ve başka türleri sayıyor. Ancak burada yüzme veya balık tutmayla ilgili güncel kuralları içeren resmî bir sayfa bulamadık. Yerinde sorun ve tabelalara uyun.

Barajın yukarısında Luda Kamçiya, Varbitsa ve Kamçiya dağları arasındaki derin bir boğazdan akar; Asparuhovo’dan Vedrovo’ya kadar Karnobat yönündeki demiryolu onun vadisini izler (Vikipedi, Bulgarca). Tren penceresinden izlemeye değer bir bölüm.

Asparuhovo (Çenge): göl kıyısındaki köy

Halkının bugün hâlâ Çenge dediği Asparuhovo, Balkan geçidinin girişindedir. 1970’te eski köyün büyük kısmı baraj suları altında kaldı ve köy yukarıya taşındı. Bulgar Uyanış dönemine ait hücre okulu ve 1857 tarihli taş kilise eski yerlerinden bütünüyle taşındı; bugün eski evlerle birlikte Ovçaga etnografya alanını oluşturur. Ovçaga, Bizanslı vakanüvis Manuel Philes’e göre 1277–1279’da Çar İvaylo’nun yanında savaşan Orta Çağ kalesinin de adıdır (Vikipedi, Bulgarca). 2013’ten beri her yıl 14 Ekim’de bal panayırı düzenlenir (Vikipedi, Bulgarca). Konaklama yerleri çoğunlukla Asparuhovo ve Tsonevo’dadır.

Kaya manastırı, şelale ve mağaralar

Belediye, ulaşımı daha zor üç yer daha sayar (Dalgopol Belediyesi):

• Royak kaya manastırı, Royak köyüne yaklaşık 2 km, Royak platosunun kenarında Dzheneviz Kanara mevkiinde. Araştırmacılara göre önce bir Trak kutsal alanıydı, Orta Çağ’da Hristiyan manastırına dönüştü. Kilisenin giriş bölümünde manastırın kuruluşunu anlatan ve Çar Mihail Asen ile İvan Aleksandır’ın adlarını anan yazıtlar bugün de görülebilir; hücreler L biçimli kaya duvarının iki yanında birkaç kat hâlinde dizilidir (Dalgopol Belediyesi).
• Kuza Skoka şelalesi, Lopuşna ile Polyatsite arasında. Su 10 m’den düşerek küçük bir gölet oluşturur, ama esas olarak kar erimesinde ve şiddetli yağmurlardan sonra akar; kış sonu veya ilkbahar başında gidin (Dalgopol Belediyesi).
• Tulumova mağarası, Arkovna yakınında, Golyama Arkovna tepesinin güneydoğu yamacında, 1968’den beri koruma altındaki 3 ha’lık alan ve korunan yarasaların yaşam alanı (Dalgopol Belediyesi). Arkovna çevresinde yarısı 20 m’den derin on beşten fazla mağara var (Vikipedi, Bulgarca). Mağaralara deneyimli bir rehber olmadan girmeyin ve yarasaları rahatsız etmeyin.

Arkovna köyündeki Aziz Dimitri kilisesi ev olarak yapılmış, 1891’de kiliseye dönüştürülmüş ve 1897’de kutsanmıştır; belediyeye göre bölgenin en eski kilisesidir ve 2004’te onarılmıştır (Dalgopol Belediyesi).

Dalgopol Tarih Müzesi

Müze 1948’de öğretmen ve ansiklopedist Dimitır Zlatarski’nin okul koleksiyonu olarak doğdu, 1975’te devlet müzesi oldu ve 1985’te merkezdeki yeni binasına taşındı (Dalgopol Belediyesi). Arkeoloji bölümü Paleolitik’ten geç Orta Çağ’a kadar tüm dönemleri kapsar. Bölgedeki buluntular arasında Asparuhovo yakınındaki Neolitik Usoe yerleşimi, Sava köyündeki höyükten adını alan “Sava kültürü”, Trak atlısı kabartmalı bir Trak-Roma kutsal alanı ve bir Slav köyü (Vikipedi, Bulgarca). Royak manastırındaki keşişlerin gündelik eşyaları da sergilenir. Resmî ziyaret saatleri bulamadık; özel bir gezi öncesinde belediyeyi arayın.

Varna’dan Dalgopol’e nasıl gidilir?

• Araba: en esnek yol. OSRM’ye göre Varna merkezinden kasaba yaklaşık 73 km (yaklaşık 70 dakika), Harika Kayalar yaklaşık 87 km (yaklaşık 1 saat 30 dakika), Provadiya üzerinden.
• Tren: Dalgopol ve Asparuhovo, Varna’dan Karnobat yönüne giden hatta istasyondur, Veliçkovo’da da durak var; Asparuhovo’da Varna, Karnobat ve Burgaz yolcu trenleri durur (Vikipedi, Bulgarca). Arkovna, Şumnu–Komunari hattında bir durağa sahiptir. Güncel saatleri BDZ tarifesinden (razpisanie.bdz.bg) kontrol edin.
• Otobüs: Varna Otogarı’nın çevrimiçi tarifesinde Dalgopol bir varış noktası olarak yer alıyor (Varna Otogarı); kalkış saatlerini oradan veya telefonla öğrenin.

İyi bir gün planı: Provadiya üzerinden Dalgopol’e, müze, ardından Asparuhovo ve Harika Kayalar, sonra aynı yoldan dönüş. Kuzeybatıya gitmeyi tercih ederseniz Madara Atlısı ve Şumnu ayrı bir güzel günübirlik gezi.

Koordinatlar © OpenStreetMap katkıda bulunanlar.